Nowa Umowa Kapitałowa (Basel II) jest efektem dążenia do unowocześnienia dotychczasowych regulacji. Ostatecznym celem jest wzmocnienie stabilności międzynarodowego systemu bankowego i zapewnienie przejrzystych i jednolitych reguł konkurencji pomiędzy bankami w tym obszarze. Banki zyskują znacznie szersze kompetencje w zakresie szacowania ryzyka i adekwatności kapitałowej, zaś ciążące na nich wymogi zostają powiązane z ratingami banków. Oprócz analizy ryzyka kapitałowego i rynkowego (np. z tytułu zmiany kursów walut) istotnym elementem Basel II jest analiza ryzyka operacyjnego, które wiąże się z konsekwencjami tego, że coś nie zadziała w standardowych procedurach bankowych, że bieg spraw na skutek celowego działania, ludzkiego błędu, zaniechania czy przypadków losowych potoczy się nie tym trybem, co powinien. Skuteczne analizowanie ryzyka operacyjnego jest więc możliwe w instytucjach o dojrzałej kulturze organizacyjnej.

W czerwcu 2004 r. Bazylejski Komitet ds. Nadzoru Bankowego opublikował ostateczną wersję Nowej Umowy Kapitałowej (Basel II), która została przetłumaczona na język polski na zlecenie Związku Banków Polskich.

Nowa Umowa Kapitałowa (Basel II) zawiera znaczące zmiany w traktowaniu ryzyka kredytowego oraz wprowadza wymogi kapitałowe z tytułu ryzyka operacyjnego. Podejście do ryzyka rynkowego pozostaje generalnie niezmienione.Nowa Umowa Kapitałowa (Basel II) składa się z trzech uzupełniających się filarów. Znaczącą korzyścią Nowej Umowy w stosunku do poprzedniego dokumentu jest możliwość wykorzystania przez banki własnych, wewnętrznych modeli szacowania ryzyka kredytowego (podejście oparte na metodach wewnętrznych ratingach - IRB) i/lub ryzyka operacyjnego (podejście wykorzystujące zaawansowane metody pomiaru - AMA). W ramach filaru drugiego (Analiza Nadzorcza) banki mają stworzyć wewnętrzne procesy oceny kapitału ekonomicznego oraz ustalanie docelowych kapitałów zgodnych z profilem ryzyka w danym banku oraz otoczeniem nadzorczym. W trzecim filarze (Dyscyplina Rynkowa) instytucje są zobowiązane do ujawniania informacji na temat ich profilu ryzyka oraz poziomu kapitalizacji. W ten sposób uczestnicy rynku sami utrzymują dyscyplinę. Zakres ujawnianych informacji zależy od przyjętego przez bank wariantu pierwszego filaru, który przyjęła dana instytucja. Im bardziej zaawansowane podejście, wykorzystujące modele statystyczne, tym więcej informacji wymaga ujawnienia.